Fason kesim için neden temiz bir CAD dosyası şart?
Su jeti veya lazer kesim makinesi, gönderdiğiniz vektör dosyasını doğrudan bir takım yoluna (toolpath) çevirir. Yani makine sizin niyetinizi değil, çizgilerin tam olarak nerede başlayıp nerede bittiğini okur. Çift çizilmiş bir kenar, açık kalmış bir kontur ya da yanlış birimde kaydedilmiş bir dosya; üretime başlamadan önce saatler süren bir düzeltme yazışmasına veya hurdaya çıkan bir parçaya dönüşebilir. Temiz bir DXF, DWG ya da STEP dosyası, fiyat teklifini hızlandırdığı gibi toleransların gerçekten tutmasına da yardımcı olur.
Pratikte gelen dosyaların büyük kısmı küçük ama tekrar eden hatalar içerir: birimi belirsiz çizimler, fazladan katmanlar, ölçek hataları ve vektör sanılan raster (piksel) görseller. Bu rehberde, ekibimizin tezgaha gitmeden önce her dosyada tek tek kontrol ettiği maddeleri sırayla anlatıyoruz; böylece daha ilk teklifte doğru fiyatı ve en kısa termini alabilirsiniz.
Hangi dosya formatını göndermeliyim: DXF mi, DWG mi, STEP mi?
2B düz sac veya plaka kesimi için en güvenli format DXF'tir; neredeyse tüm CAM yazılımları sorunsuz okur. DWG de kullanılabilir ancak sürüm uyumluluğu zaman zaman sorun çıkardığından, mümkünse R2010 gibi geniş uyumlu bir sürüme dışa aktarmanız önerilir. PDF salt görsel sunum için işe yarar; fakat PDF içindeki çizgiler çoğu zaman ölçeklenmiş ya da raster olduğundan üretim dosyası olarak güvenilir değildir. PDF gönderecekseniz mutlaka yanına gerçek bir vektör DXF ekleyin.
Parça 3 boyutlu bir geometriye sahipse (büküm, kademe, dalış açısı, 5 eksen su jeti) STEP (.stp / .step) gönderin. STEP gerçek katı geometriyi taşıdığı için ölçü kaybı yaşanmaz ve ekibimiz gerektiğinde 2B kesit profillerini doğrudan bu dosyadan türetir. Özetle: düz kesim için DXF, hacimli ve 3B işler için STEP; DWG ile PDF ise tamamlayıcı dosyalar olarak düşünülmelidir.
Konturlar neden kapalı olmalı ve nasıl kontrol edilir?
Kesim makinesi bir parçayı, kapalı bir kontur (closed polyline) üzerinden "içerisi malzeme, dışarısı boşluk" olarak yorumlar. Çizginin başlangıç ve bitiş noktası tam olarak çakışmıyorsa kontur açık kalır; makine ya o profili atlar ya da delme noktasına nereden gireceğini bilemez. Gözle 0,01 mm'lik bir boşluk görünmez ama CAM yazılımı bunu şaşmadan yakalar. Bu yüzden her dış kenar ve her delik, tek parça kapalı bir polyline olmalıdır.
Kontrol için CAD programınızda parçayı seçip "join / birleştir" komutunu çalıştırın, ardından alan (area) sorgusu yapın: kapalı bir konturun alanı hesaplanır, açık olanınki hesaplanamaz. Çok sayıda ayrı doğru (line) ve yay (arc) yerine tek bir kapalı polyline kullanmak hem dosyayı sadeleştirir hem de kesim sırasındaki gereksiz duraklamaları önler. İç deliklerin de dış konturdan ayrı ve kendi içinde kapalı olmasına dikkat edin.
Ölçek ve birim (mm) nasıl doğru ayarlanır?
Türkiye'deki imalatta standart birim milimetredir. DXF formatının kendisi birim bilgisini her zaman güvenilir biçimde taşımaz; bu yüzden dosyayı 1:1 ölçekte ve mm cinsinden çizmek kritik önem taşır. Çizimi inç yapıp mm sanmak parçayı 25,4 kat ölçekler ve bu hata teklif aşamasında fark edilmezse yanlış malzeme kesilir. En güvenli yöntem, dosyaya bilinen bir referans ölçü (örneğin 100 mm'lik bir kenar) eklemek veya toplam dış ölçüyü teklif notunda açıkça belirtmektir.
Ölçeği doğrulamak için dosyayı açtığınızda bilinen bir kenarın uzunluğunu ölçün; 100 mm çizdiyseniz ekranda 100 mm görmelisiniz. PDF'ten alınan çizimlerde "sayfaya sığdır" ayarı gizli bir küçültme yaratabilir; bu nedenle PDF'i tek başına ölçü kaynağı olarak kullanmayın. Birimi netleştirdiğinizde su jeti kesim ve lazer kesim fiyatı da gerçek malzeme alanı üzerinden doğru hesaplanır.
Katmanları ve çift çizgileri temizleyerek dosyayı nasıl sadeleştiririm?
Tasarım dosyaları çoğu zaman ölçü çizgileri, tarama (hatch), yazılar, eksen çizgileri ve referans katmanları içerir. Bunların hepsi makine açısından "gürültüdür" ve kesilecek geometriyle karışır. Üretime gönderilecek dosyada yalnızca kesilecek konturlar kalmalı; ölçülendirme, yazı ve yardımcı katmanlar silinmeli ya da ayrı bir bilgilendirme katmanında açıkça işaretlenmelidir. Mümkünse kesim geometrisini tek bir katmanda toplayın.
En sinsi sorun çift çizgilerdir: aynı kenarın üst üste iki kez çizilmesi. Bu durum lazer kesimde aynı yerin iki kez kesilmesine (kenar yanması, zaman ve gaz israfı), su jetinde ise yolların çakışmasına yol açar. CAD programınızdaki "overkill" veya çift çizgi temizleme komutunu çalıştırarak üst üste binen ve çakışan çizgileri kaldırın. Ekibimiz dosyayı aldığında bu kontrolü tekrar yapar; ancak kaynakta temiz gelen bir dosya hem termini kısaltır hem de yanlış anlaşılma riskini ortadan kaldırır.
En küçük delik ve en ince detay ne kadar olabilir?
Her kesim yönteminin fiziksel bir sınırı vardır. Pratik bir kural olarak, delik çapı malzeme kalınlığına yaklaştıkça açılması zorlaşır; özellikle kalın malzemede, çapı kalınlıktan küçük delikler güvenilir biçimde açılamayabilir. Abrazif su jetinde kesim ağzı (kerf) genellikle 0,8-1,5 mm civarındadır ve keskin iç köşeler yaklaşık bu yarıçap kadar yuvarlanır. Fiber lazerde ince saçta çok keskin detaylar mümkünken, kalınlık arttıkça minimum delik çapı ve köprü genişlikleri de büyür.
Bu yüzden çiziminizde çok ince geçişler, saç telinden ince köprüler veya kalınlığa göre orantısız küçük delikler varsa, bunları üretim notunda belirtmeniz iyi olur. Mikro detayların korunması gereken hassas işlerde malzemeyi, kalınlığı ve yöntemi birlikte değerlendirip en uygun teknolojiyi öneririz. Toleransın kritik olduğu durumlarda nominal ölçünün yanına izin verilen tolerans aralığını da yazın ki tezgah buna göre ofset (telafi) uygulayabilsin.
Vektör mü raster mı? Fotoğraftan vektöre nasıl geçilir?
Vektör, geometriyi matematiksel doğru ve eğrilerle tanımlar; ne kadar büyütürseniz büyütün bozulmaz ve makine tam olarak nereyi keseceğini bilir (DXF, DWG, STEP, AI, EPS). Raster ise piksellerden oluşan bir görseldir (JPG, PNG, BMP) ve kesim makinesi için doğrudan kullanılamaz; çünkü pikselin nerede bittiği belirsizdir. Bir logonun JPG'sini "DXF yerine" göndermek, üretime hazır bir dosya göndermek anlamına gelmez.
Elinizde yalnızca bir fotoğraf veya taranmış görsel varsa, bunu vektörleştirme (tracing) ile temiz konturlara dönüştürmek gerekir. Yüksek çözünürlüklü, keskin kontrastlı ve net kenarlı bir görsel bu işlemi kolaylaştırır; bulanık veya düşük çözünürlüklü görsellerde kenarlar tahmin edilir ve elle düzeltme gerektirir. Bir referans ölçü verdiğiniz takdirde ekibimiz, fotoğraftan veya el çiziminden kesime uygun bir vektör dosyası hazırlamanıza yardımcı olur. Yine de en doğru sonuç, mümkün olduğunca baştan vektör çizimle gelmektir.
Havacılık ve savunma işlerinde izlenebilirlik için dosyaya ne eklenmeli?
Standart fason kesimde dosya temizliği yeterliyken, havacılık ve savunma gibi yüksek hassasiyet gerektiren işlerde dosyanın kendisi belgelenen bir sürecin parçası hâline gelir. Bu tür işlerde her parçanın revizyon numarası, malzeme şartnamesi, kritik ölçüleri ve tolerans tablosu çizimle birlikte tanımlı olmalıdır. Süreçlerimizi havacılık disiplinine uygun şekilde, ölçüm ve malzeme izlenebilirliğini destekleyecek biçimde yürütüyoruz; talebe göre malzeme sertifikası ve ölçüm raporu eşliğinde teslim mümkündür.
Pratik tavsiye: kritik toleransları çizim üzerinde açıkça işaretleyin, hangi ölçülerin fonksiyonel (montaj açısından kritik) hangilerinin serbest olduğunu ayırın ve revizyon bilgisini dosya adına yazın (örneğin parca_v3.dxf). Bu disiplin hem yanlış sürümle üretim riskini ortadan kaldırır hem de yüksek hassasiyetli işlerde ölçüm ve onay sürecini hızlandırır.